KASZUBSKI Stanisław

KASZUBSKI Stanisław, urodzony 3 października 1880 roku w Warszawie, syn Franciszka i Kazimiery z domu Krzykowska. Miał jeszcze dwoje rodzeństwa, młodszego brata Tadeusza i siostrę Wandę.

Stanisław miał dobry kontakt z rodzicami, ojciec poświęcał mu dużo czasu, zabierał na długie spacery i dbał o jego dobrą kondycję fizyczną, co jako 6-cio latek był znany ze swej sprawności na warszawskich ślizgawkach.

W 1890 roku rozpoczął naukę w V Gimnazjum w Warszawie, skąd wkrótce został usunięty za swoją patriotyczną postawę. Następnie uczył się w Płocku i Wilnie, gdzie także nie udało mu się ukończyć swojej nauki, z powodu swojej czynnej działalności w organizacjach patriotyczno–samokształceniowych z obydwu szkół został usunięty. W 1904 roku uzyskał świadectwo maturalne w Odessie.  

W czasie rewolucji w 1905 roku  pod pseudonimem „Król” prowadził działalność polityczną wśród młodzieży. W tym czasie został aresztowany i skazany na zesłanie do Archangielska.  Wyrok został zamieniony na wygnanie poza granice Imperium Rosyjskiego.  W konsekwencji tej decyzji w 1908 Kaszubski przeniósł się na tereny Austro-Węgier i zamieszkał w Krakowie.

Tutaj podjął studia na UJ na Wydziale Medycyny, aktywnie działając w Związku Strzeleckim, gdzie ukończył kurs oficerski. Z chwilą wybuchu I wojny światowej Kaszubski wstąpił do oddziałów organizowanych przez Józefa Piłsudskiego, otrzymując przydział do I Brygady 1 Pułku Legionów. 12 Listopada 1914 r. został mianowany na podporucznika. 23-26 Grudnia 1914 r. wraz ze swym batalionem brał udział w bitwie pod Łowczówkiem, gdzie dostał się do niewoli rosyjskiej.

W Tarnowie, w siedzibie rosyjskiego korpusu, został dołączony do grupy 16 legionistów i razem z nimi 27 grudnia przetransportowany do więzienia w Radomyślu Wielkim. W tym czasie w Radomyślu przebywał sztab Głównodowodzącego Wodza 3 armii rosyjskiej gen. Radko Dimitriejewa. Towarzyszyło mu kilku generałów: Kołłątaj Szef Wojskowej komunikacji kolejowej w obrębie trzeciej armii, pułkownik-adiutant Markiewicz – Polak, który był później komendantem miasta Tarnowa i płk Dobrowolski Szef sztabu generalnego armii.

Tutaj w dowództwie rosyjskiej 3 Armii  był przesłuchiwany przez pułkownika żandarmerii Markiewicza mówiącego biegle po polsku. Po zakończeniu przesłuchań został przewieziony do powiatowego więzienia w Pilźnie.

Ponieważ był obywatelem rosyjskim, został skazany za zdradę na karę śmierci przez powieszenie. 7 Lutego 1915 roku przed wykonaniem wyroku odczytano dekret cara darujący Kaszubskiemu życie pod warunkiem wstąpienia do armii rosyjskiej, odmówił wolał zginąć niż zdradzić Polskę.

„Cierpię okropną niedolę, lecz nie zdradzę i umrzeć wolę” Te słowa przed śmiercią wydrapał w więziennej celi, żołnierz I Brygady Legionów Polskich. W chwili śmierci na szubienicy na placu targowym w Pilźnie zdążył krzyknąć „Jeszcze Polska nie zginęła”.

Stanisław Kaszubski został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari w 1922 roku, a także Krzyżem Niepodległości z Mieczami w 1930 roku  za działalność w PPS.

Ponieważ przebywał w więzieniu w Radomyślu i był tutaj przesłuchiwany społeczeństwo tym biogramem pragnie przypomnieć jego bohaterską postać.